Metal braket, her dişin ön yüzüne yapıştırılan paslanmaz çelik bir parça ile bu parçaları birbirine bağlayan telden oluşan sabit bir ortodontik tedavi yöntemidir; tel, braketler aracılığıyla dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet uygulayarak onları planlanan konuma taşır. Halk arasında “diş teli” denince çoğunlukla bu yöntem kastedilir.
Çapraşık dişler, diş araları ve kapanış bozuklukları gibi pek çok sorunda kullanılır. Ortodontinin genel işleyişi, muayene yaşı ve yöntemler arasındaki seçim ortodonti sayfasında anlatılıyor; bu sayfa metal braketin kendisine, takılmasına ve telli döneme odaklanıyor.
Metal braket nasıl çalışır?
Sistemin her parçasının ayrı bir görevi vardır:
- Braket: Her dişin ön yüzüne yapıştırılan, teli taşıyan küçük parça. Dişin üzerindeki konumu, dişin hangi yöne hareket edeceğini belirler.
- Ark teli: Braketlerin içinden geçen, çeneyi boydan boya dolaşan tel. Tedavinin başında genellikle esnek teller kullanılır, ilerleyen aşamalarda daha sert tellere geçilir.
- Bağlama lastikleri: Teli brakete tutturan küçük halkalar. Kontrollerde yenilenir, rengi kişisel tercihe göre seçilebilir. Bazı braketlerde lastik yerine teli tutan bir kapak bulunur.
- Ağız içi lastikler: Alt ve üst çenedeki braketler arasına takılan, kapanışın düzelmesine yardım eden elastikler. Her tedavide gerekmez; gerekiyorsa kişi kendisi takıp çıkarır.
- Halka (band): Arka azı dişlerinde bazen braket yerine kullanılan, dişin çevresini saran metal halka.
Kuvvet altındaki diş, çevresindeki kemiğin bir tarafta çözülüp öbür tarafta yeniden yapılmasıyla yer değiştirir. Bu biyolojik süreç zaman aldığı için hareket yavaştır ve kuvvetin hafif tutulması gerekir.
Kimlere uygulanır?
Metal braket hafiften ağıra çoğu diş dizilimi ve kapanış sorununda kullanılabilir. Çocuk, genç ve yetişkinlere uygulanabilir; yaştan çok diş eti ve kemiğin durumu belirleyicidir. Kırılmaya dayanıklıdır ve karmaşık diş hareketlerinin planlanmasına uygundur.
Bazı durumlarda tedaviye başlamadan önce beklenir. Tedavi edilmemiş çürükler, aktif diş eti iltihabı ve braket çevresini temiz tutmayı zorlaştıracak düzeyde yetersiz ağız bakımı bunların başında gelir. Nikel alerjiniz biliniyorsa muayenede söyleyin; hekim buna göre farklı bir malzeme ya da yöntem önerebilir.
Görünüm sizin için önemliyse diş rengindeki seramik braketler ya da braketlerin dişlerin iç yüzüne yapıştırıldığı lingual ortodonti de değerlendirilebilir.
İlkdent’te tedavi süreci
Tedavi planı muayene ve kayıtlardan (ölçü, röntgen, fotoğraf) sonra belirlenir; gereken durumlarda ilgili uzmanlık alanına yönlendirme yapılır. Bayrampaşa’daki polikliniğimizde metal braket süreci genellikle şöyle ilerler:
- Muayene ve kayıtlar: Dişler, kapanış ve diş etleri incelenir; ölçü alınır, röntgen ve fotoğraflar alınır.
- Plan: Sorunun nedeni, diş çekimi gerekip gerekmediği, lastik kullanımı ve tahmini süre aralığı konuşulur.
- Hazırlık: Çürükler tedavi edilir, gerekiyorsa diş taşı temizliği yapılır. Arka dişlere halka takılacaksa bir süre önce diş aralarına küçük ayırıcı lastikler yerleştirilebilir.
- Braketlerin takılması: Dişler temizlenip kurulanır, yüzeyleri yapıştırıcının tutunması için hazırlanır. Braketler tek tek yerleştirilir, yapıştırıcı ışıkla sertleştirilir ve tel takılır. Seansın süresi braketlerin bir ya da iki çeneye takılmasına göre değişir, genellikle bir iki saat içinde tamamlanır.
- Kontroller: Genellikle birkaç haftada bir kontrole gelinir. Her kontrolde dişlerin ne kadar ilerlediğine bakılır; gerekiyorsa bir sonraki tele geçilir ya da tel bükülür, bağlama lastikleri yenilenir.
- Sökme ve pekiştirme: Braketler özel bir aletle çıkarılır, yapıştırıcı kalıntısı temizlenir ve dişler cilalanır. Ardından tutucu (retainer) dönemi başlar.
Braketlerin ağızda kalma süresi sorunun ağırlığına, diş çekimi gerekip gerekmediğine ve lastiklerin düzenli takılmasına bağlıdır; ortodontik tedavinin aktif dönemi genellikle bir ile üç yıl arasında sürer.
Diş teli acıtır mı?
Braketler yapıştırılırken genellikle uyuşturma gerekmez ve işlem çoğu kişide ağrı yapmaz. Asıl hissedilen, ilk tel takıldıktan birkaç saat sonra başlayan baskıdır: dişler sızlar, çiğnemek zorlaşır. Hassasiyet çoğu kişide birkaç gün içinde geçer; ihtiyaç olursa hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi alabilirsiniz.
Metal parçalar ilk haftalarda yanak ve dudak iç yüzünü tahriş edebilir, buralarda küçük yaralar oluşabilir. Sorun çıkaran brakete yapıştırılan ortodontik mum ve ılık tuzlu suyla çalkalama rahatlatır. Bu günlerde çiğnemesi kolay yiyecekler (püre, yumurta, yoğurt, pilav) işinizi kolaylaştırır. Kontrollerde tel ayarlandıktan sonra da bir iki gün benzer bir baskı hissedilebilir.
Telli dönemde temizlik ve beslenme
Braketlerin çevresi ve telin altı, yiyecek artıklarının ve bakteri plağının kolayca biriktiği yerlerdir. Bu alanlar temiz tutulmazsa braketin çevresinde minede beyaz lekeler (mine kaybının ilk belirtisi) ve çürük gelişebilir, diş etleri iltihaplanabilir. Riski artıran, braket çevresinde biriken plaktır; bu yüzden telli dönemde temizliğe her zamankinden fazla zaman ayırmak gerekir.
- Fırçalama: Her öğünden sonra florürlü diş macunuyla; braketin üst ve alt kenarı ile diş eti çizgisi ayrı ayrı fırçalanır.
- Ara yüz fırçası: Tel ile diş arasına ve braketlerin arasına ulaşır.
- Diş ipi: Telin altından geçirmek için ucu sert diş ipi ya da ip geçirici kullanılır.
- Ek koruma: Hekiminiz çürük riskinize göre florürlü gargara ya da flor uygulaması önerebilir.
Sert ve yapışkan yiyecekler braketin kopmasına ya da telin bükülmesine yol açar. Sakız, karamela, sert şeker, buz ve sert kuruyemişten kaçının; elma ve havuç gibi sert besinleri ısırmak yerine küçük parçalara bölüp arka dişlerle çiğneyin. Kola, gazlı içecekler ve meyve suları gibi şekerli ya da asitli içeceklerin gün içinde sık tüketilmesi braket çevresinde mine kaybını hızlandırır; bunları öğün aralarında yudumlamamak ve sonrasında ağzı suyla çalkalamak riski azaltır.
Riskler ve ne zaman hekime başvurmalı
Metal braket tedavisinin bilinen risklerinin çoğu temizlikle ilgilidir: beyaz leke, çürük ve diş eti iltihabı. Bazı kişilerde kök uçlarında hafif bir kısalma (kök rezorpsiyonu) olabilir; hekim gerekli görürse bunu röntgenle takip eder. Nikele duyarlı kişilerde ağız içinde tahriş gelişebilir.
Kontrol gününü beklemeden hekiminize haber vermeniz gereken durumlar:
- Dişten ayrılmış ya da telin üzerinde dönen bir braket;
- Telin arka uçtan uzayıp yanağa batması (mum koyduğunuz hâlde rahatlamıyorsa);
- Günler geçtikçe azalmak yerine artan ağrı;
- Diş etinde şişlik ya da iyileşmeyen bir yara.
Ağzınıza ya da yüzünüze darbe aldıysanız ve dişlerde yerinden oynama, durmayan kanama ya da hızla artan şişlik varsa acil servise başvurun ya da 112’yi arayın.
Sizi Arayalım
Sık sorulan sorular
Diş teli mumu nedir?
Ortodontik mum, yanağa ya da dudağa sürtünen brakete veya batan tel ucuna yapıştırılan yumuşak bir mumdur. Ağız içi ile metal arasında tampon oluşturur ve sürtünmeden kaynaklanan yaraların iyileşmesine fırsat verir. Fırçalarken çıkarılır, gerektikçe yenisi konur.
Diş teli lastiği acıtır mı?
Ağız içi lastikler ilk takıldığında ve yenilendiğinde birkaç gün dişlerde baskı hissettirebilir. Bu, lastiklerin dişlere kuvvet uyguladığını gösterir ve düzenli kullanımla genellikle azalır. Lastikleri hekiminizin söylediği süre boyunca takmamak tedaviyi uzatır; aralıklı takıldığında baskı hissi de her seferinde yeniden başlar.
Braket koparsa ne yapmalıyım?
Braket telde asılı kaldıysa ve batmıyorsa yerinde bırakıp mumla örtebilirsiniz; tamamen çıktıysa saklayıp kontrole getirin. Braketi kendiniz yapıştırmaya çalışmayın ve kontrol tarihini beklemeden hekiminize haber verin. Kopan braket dişe kuvvet iletemediği için o dişin hareketi durur.
Metal braket takılıyken spor yapılabilir mi?
Yapılabilir. Futbol, basketbol ve dövüş sporları gibi temaslı sporlarda darbe braketin dudak içini kesmesine ya da kopmasına yol açabileceği için ağız koruyucu kullanılması önerilir. Tellerle uyumlu bir koruyucu için hekiminize danışın.
Braketler söküldükten sonra dişlerde iz kalır mı?
Sökme sırasında yapıştırıcı kalıntısı temizlenir ve dişler cilalanır; ağız bakımı iyi yapıldıysa genellikle iz kalmaz. Tedavi süresince temizlik yetersiz kaldıysa braketin bulunduğu yerin çevresinde beyaz lekeler görülebilir. Hekim lekelerin durumuna göre izlemeyi ya da ek bir tedaviyi önerebilir.
İlgili Tedaviler
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerine geçmez. Size uygun tedaviyi muayeneden sonra diş hekiminiz belirler. Son güncelleme: 21 Ekim 2026.



