Ortodonti, dişlerin dizilişindeki bozuklukları ve alt çeneyle üst çenenin birbirine kapanışındaki uyumsuzlukları tedavi eden diş hekimliği alanıdır. Diş teli (braket) ya da şeffaf plak dişe uzun süre hafif bir baskı uygular; dişi çevreleyen kemik bu baskıya göre yeniden şekillendikçe diş planlanan konuma ilerler.
Bu sayfada ortodontik tedavinin hangi durumlarda gerektiği, muayene yaşı, kullanılan dört yöntemin kısa karşılaştırması ve tedavinin Bayrampaşa’daki polikliniğimizde nasıl planlandığı anlatılıyor. Yöntem kararı, muayene ve kayıtlar incelendikten sonra hekiminizle konuşularak verilir.
Ortodonti hangi sorunları düzeltir?
Dişlerin düzgün dizilmemesi çoğu zaman görünümle ilgili bir şikâyet olarak başlar, ama işlevi de etkileyebilir. Üst üste binen dişlerin araları zor temizlenir; bazı kapanış bozuklukları dişlerin belli noktalarda aşınmasına ya da çiğnemenin zorlaşmasına yol açar. Ortodontik muayenede en sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Çapraşıklık: Dişlerin sığacağı yer yetersiz kaldığında öne arkaya kayması, birbirinin üzerine binmesi ya da dönmesi.
- Diş araları: Ön dişler arasında ya da çenenin başka bölgelerinde belirgin boşluklar bulunması.
- Üst dişlerin önde olması: Üst kesici dişlerin alt kesicilerin belirgin biçimde önünde durması.
- Derin kapanış: Üst kesici dişlerin alt kesicileri olması gerekenden fazla kapatması.
- Açık kapanış: Ağız kapalıyken ön dişler arasında açıklık kalması.
- Çapraz kapanış: Bir ya da birkaç üst dişin, alt dişlerin dışında değil içinde kalacak biçimde kapanması.
- Alt çenenin önde olması: Ağız kapandığında alt kesicilerin üst kesicilerin önünde durması.
Sorunun kaynağı dişlerin konumu ya da çene kemiklerinin büyüklüğü ve konumu olabilir. Bu ayrım hem yöntemi hem süreyi belirler. Çene kemiklerindeki belirgin uyumsuzluklarda, özellikle büyümesi tamamlanmış yetişkinlerde, ortodontik tedavi çene cerrahisiyle birlikte planlanabilir; bu durumda ilgili uzmanlık alanına yönlendirme yapılır.
Hangi yaşta ortodontik muayene yapılmalı?
Çocuklarda ilk ortodontik kontrol için önerilen yaş genellikle 7 civarıdır; bu yaşta çoğu çocukta yetişkin ön dişleri ve ilk büyük azı dişleri sürmeye başlamıştır. Bu muayene çoğu zaman tedaviye hemen başlamak anlamına gelmez: hekim çenelerin gelişimini ve dişlerin sürme düzenini izler, bazı çocuklarda büyümeden yararlanılan erken bir tedavi gündeme gelebilir. Süt dişleri, koruyucu uygulamalar ve çocukluk dönemindeki diğer muayeneler çocuklarda diş tedavisi sayfasında anlatılıyor.
Çocuğunuzda uzun süren parmak emme ya da emzik kullanımı, ağızdan nefes alma ya da bir süt dişinin erkenden kaybı varsa bunu muayenede belirtin. Bu alışkanlıklar ve erken kayıplar dişlerin dizilişini etkileyebilir.
Ortodontik tedavinin bir üst yaş sınırı yoktur. Yetişkinlerde de dişler hareket ettirilebilir; belirleyici olan diş eti ve çene kemiğinin durumudur. Diş eti iltihabı varsa tedaviden önce diş eti hastalıkları ele alınır; mevcut dolgular, kaplamalar ve eksik dişler de plana dahil edilir.
Hangi yöntemler var?
Dört yöntem de dişe aynı biyolojik süreçle yön verir; değişen, kuvveti dişe ileten araçtır. Bu araç, tedavinin dışarıdan ne kadar görüneceğini, temizliğin nasıl yapılacağını ve hangi sorunlarda tek başına yeterli olacağını belirler.
Metal braket
Metal braket yönteminde her dişin ön yüzüne çelikten küçük bir parça yapıştırılır ve bu parçalar bir telle birbirine bağlanır. Hafiften ağıra çoğu diş ve kapanış sorununda kullanılabilir, kırılmaya dayanıklıdır. Gülerken görünür; teli brakete bağlayan lastiklerin rengi seçilebilir.
Seramik braket
Seramik braketler diş rengindedir; tel ve çalışma biçimi metal braketteki gibidir, uzaktan bakıldığında daha az seçilir. Buna karşılık metalden kırılgandır. Sert seramik, kapanışta brakete değen karşı dişin minesini aşındırabileceği için hekim braketlerin yerleşimini buna göre planlar.
Lingual ortodonti
Lingual ortodonti yönteminde braketler dişlerin dil tarafına, yani iç yüzüne yapıştırılır ve dışarıdan bakıldığında çoğu durumda görülmez. Braketler genellikle kişiye özel hazırlanır. Dil braketlere alışana kadar dilde sızlama ve konuşmada hafif bir değişiklik olabilir; iç yüzleri temizlemek de daha fazla dikkat ister.
Şeffaf plak (telsiz ortodonti)
Telsiz ortodontik tedavide dişler, sırayla değiştirilen kişiye özel ince plastik plaklarla hareket ettirilir. Plaklar yemek ve diş temizliği için çıkarılır; etkileri günün büyük bölümünde takılmalarına bağlıdır. En çok hafif ya da orta düzeydeki dizilim sorunlarında ve diş aralarının kapatılmasında başvurulur; çene kemiklerinden kaynaklanan sorunlarda tek başına çoğu zaman yeterli olmaz.
Büyüme dönemindeki çocuklarda bunlara ek olarak çene gelişimini yönlendiren hareketli ve fonksiyonel apareyler kullanılabilir.
Yöntem seçimi neye göre yapılır?
İlk ölçüt sorunun türü ve ağırlığıdır. Birkaç dişteki hafif bir çapraşıklık için uygun olan yöntem, çene ilişkisini de içeren bir kapanış bozukluğunda yetersiz kalabilir. Görünüm tercihi bu ölçütten sonra gelir.
Ardından günlük yaşamınız konuşulur. Şeffaf plak günün büyük bölümünde takılmazsa planlanan sonucu vermez; braketler ise yemek seçimine dikkat etmeyi ve daha uzun süren bir temizliği gerektirir. Konuşmanın işinizde ön planda olması, temaslı spor yapmanız ya da çay, kahve ve sigara alışkanlığınız da seçimi etkileyebilir. Dolgular, kaplamalar, eksik dişler ve diş etinin durumu planın bir parçasıdır.
İlkdent’te tedavi süreci
Tedavi planı muayene ve kayıtlardan (ölçü, röntgen, fotoğraf) sonra belirlenir; gereken durumlarda ilgili uzmanlık alanına yönlendirme yapılır. Muayeneden tutucuya kadar adımlar şöyledir:
- İlk görüşme: Dişlerinizde sizi rahatsız eden şeyi ve tedaviden beklentinizi anlatırsınız. Hekim kapanışı, çene eklemini, diş etlerini ve varsa çürükleri inceler.
- Kayıt alma: Planlama için dişlerin ağız dışında da incelenebilmesi gerekir. Bu amaçla ölçü alınır, röntgen ve fotoğraflar alınır.
- Planın konuşulması: Hangi yöntemlerin uygun olduğu, yer açmak için diş çekimi gerekip gerekmediği ve sürenin hangi aralıkta olabileceği size anlatılır.
- Ağzın hazırlanması: Tedaviye başlamadan önce çürük dişler tedavi edilir, diş taşı varsa diş taşı temizliği yapılır.
- Tedavi ve kontroller: Braketler yapıştırılır ya da ilk plaklar teslim edilir. Kontrollerde tel ayarlanır ya da yeni plaklara geçilir.
- Pekiştirme: Aktif tedavi bitince dişlerin yeni yerinde durması için tutucu (retainer) kullanılır.
Diş teli ne kadar sürer?
Dişlerin hareket ettirildiği aktif dönem genellikle bir ile üç yıl arasında sürer. Bu aralığın neresine düşeceğinizi sorunun ağırlığı belirler: ön dişlerdeki hafif bir dönme ile alt çenenin önde olduğu bir kapanış aynı sürede düzelmez. Diş çekimi gerekiyorsa çekim boşluklarının kapatılması da zaman alır.
Süreyi uzatan etkenlerin bir kısmı sizin elinizdedir. Lastiklerin ya da plakların hekimin söylediğinden az takılması, aksatılan kontroller, sık kopan braketler ve diş eti iltihabı yüzünden verilen aralar tedaviyi uzatır. Dişlerin kuvvete yanıtı herkeste aynı olmadığından tahmini süre tedavi ilerledikçe yeniden değerlendirilir.
Tedavi sırasında ve sonrasında
Braket ve tel, yiyecek artıklarının ve bakteri plağının tutunabileceği yeni yüzeyler oluşturur. Temizlik yetersiz kalırsa braket çevresindeki minede beyaz lekeler oluşabilir, çürük başlayabilir ve diş eti iltihaplanabilir. Bu yüzden telli dönemde her öğünden sonra fırçalamak ve ara yüz fırçası kullanmak önem kazanır; sert ve yapışkan yiyecekler braketleri koparabilir.
Bazı kişilerde tedavi sırasında diş köklerinde hafif kısalma görülebilir; hekim gerekirse bunu röntgenle izler. Tel takıldıktan ve ayarlandıktan sonra birkaç gün süren baskı hissi olağandır. Kopan braket, batan tel, oturmayan plak ya da birkaç günü aşan ağrı olursa kontrol tarihini beklemeden hekiminize başvurun.
Braketler söküldükten ya da son plak bırakıldıktan sonra dişler eski konumlarına dönmeye eğilimlidir. Bunu önlemek için pekiştirme döneminde tutucu kullanılır. Tutucu, ön dişlerin iç yüzüne yapıştırılan ince bir tel (sabit tutucu) ya da takılıp çıkarılan şeffaf bir plak (hareketli tutucu) olabilir. Kullanım düzenini hekiminiz belirler; pekiştirme dönemi çoğu kişide yıllara yayılır.
Sizi Arayalım
Sık sorulan sorular
Diş teli takılırken acır mı?
Braketlerin yapıştırılması genellikle uyuşturma gerektirmez ve işlem sırasında ağrı beklenmez. İlk telin takılmasından sonraki günlerde dişler sızlar ve çiğnemek bir süre zorlaşır. İlk günler ve telli dönemdeki bakım metal braket sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.
Yetişkinlere diş teli takılabilir mi?
Takılabilir. Diş eti ve çene kemiği sağlıklıysa yaş tek başına engel değildir. Yetişkinlerde görünüm kaygısı daha sık dile getirildiği için seramik braket, lingual ortodonti ya da şeffaf plak da gündeme gelebilir; hangisinin uygun olduğu sorunun türüne bağlıdır.
Diş teli için diş çekmek gerekir mi?
Her zaman gerekmez. Çenedeki yer dişlerin toplam genişliğine göre çok darsa ya da ön dişlerin belirgin biçimde geriye alınması gerekiyorsa yer açmak için diş çekimi planlanabilir. Bazı durumlarda dişlerin yan yüzeylerinden çok az mine aşındırılarak yer kazanılır. Bu karar kayıtlar incelendikten sonra verilir.
Ortodonti sonrası diş eti çekilmesi olur mu?
Görülebilir, ama herkeste olmaz. Diş eti ince olan kişilerde ve dişlerin kemiğin dış sınırına doğru hareket ettirildiği durumlarda risk artar; sert fırçalama da çekilmeyi kolaylaştırır. Hekim tedaviden önce diş etinizi değerlendirir. Nedenler ve tedavi seçenekleri diş eti çekilmesi sayfasında.
Tedavi bitince dişler eski haline döner mi?
Tutucu kullanılmazsa dişler zamanla kayabilir ve bu eğilim yıllar sonra da sürebilir. Tutucuyu hekiminizin söylediği düzende kullanmak bu riski azaltır. Sabit tutucunun teli koparsa ya da hareketli tutucu ağzınıza oturmamaya başlarsa beklemeden hekiminize başvurun.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve tanının yerine geçmez. Size uygun tedaviyi muayeneden sonra diş hekiminiz belirler. Son güncelleme: 21 Ekim 2026.
